Thế chấp tài sản trí tuệ – Quy trình và giải pháp vay vốn

Thế chấp tài sản trí tuệ đang trở thành lựa chọn của nhiều doanh nghiệp muốn có cơ hội tiếp cận vay vốn. Hãy cùng MSB đi tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau.

Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, tài sản trí tuệ trở thành nguồn tài sản quý giá, tiềm năng đối với các doanh nghiệp. Chính vì thế, nhiều doanh nghiệp lựa chọn thế chấp tài sản trí tuệ để có nhiều có cơ hội mới trong tiếp cận vốn vay. Trong bài viết dưới đây, MSB sẽ cung cấp thông tin chi tiết hình thức vay này về quy định pháp lý, quy trình thế chấp.

1. Thế chấp tài sản trí tuệ là gì?

Hiểu rõ thế chấp tài sản trí tuệ bắt đầu từ việc nhận biết bản chất của tài sản trí tuệ và vai trò mà nó mang lại cho doanh nghiệp trong hoạt động vay vốn: 

1.1. Định nghĩa tài sản trí tuệ

Tài sản trí tuệ là sản phẩm do con người tạo ra thông qua các hoạt động tư duy, sáng tạo trong các lĩnh vực đời sống. Tài sản trí tuệ bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, phần mềm máy tính, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng mới và những sản phẩm trí tuệ có giá trị khác. 

Tài sản trí tuệ là sản phẩm do con người tạo ra thông qua các hoạt động tư duy

1.2. Đặc điểm của tài sản trí tuệ

Tài sản trí tuệ có những đặc điểm cơ bản sau:

• Vô hình: Không thể nhìn thấy hoặc sờ nắm như tài sản vật chất nhưng lại có giá trị về pháp lý và kinh tế.
• Bảo hộ theo thời hạn: Tài sản trí tuệ được bảo vệ trong một khoảng thời gian nhất định theo quy định của pháp luật.
• Khả năng thương mại hóa cao: Chủ sở hữu có thể chuyển nhượng, cho phép người khác sử dụng, khai thác dưới nhiều hình thức.
• Đòi hỏi đánh giá chuyên môn: Định giá, thẩm định tài sản trí tuệ phức tạp hơn do tính vô hình cùng các yếu tố pháp lý đi kèm. 

1.3. Vai trò của tài sản trí tuệ trong vay thế chấp

Trong vay vốn, tài sản trí tuệ được sử dụng làm tài sản đảm bảo để cam kết thực hiện nghĩa vụ trả nợ với tổ chức tín dụng. Việc thế chấp tài sản trí tuệ giúp doanh nghiệp có được nguồn vốn từ giá trị tài sản vô hình, từ đó thúc đẩy nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo. Đây cũng là công cụ hỗ trợ ngân hàng đa dạng hóa danh mục tài sản thế chấp, đồng thời giảm thiểu rủi ro khi cho vay. 

Trong vay vốn, tài sản trí tuệ được sử dụng làm tài sản đảm bảo

2. Quy định pháp lý về thế chấp tài sản trí tuệ tại Việt Nam

Khung pháp lý hiện nay quy định rõ các điều kiện, thủ tục cho phép tài sản trí tuệ được dùng làm tài sản đảm bảo. Tuy nhiên, pháp lý vẫn còn những hạn chế nhất định cần lưu ý. 

2.1. Bộ luật Dân sự và Nghị định 21/2021/NĐ-CP

Theo điều 317 Bộ luật Dân sự 2015:

• Thế chấp tài sản là việc một bên (sau đây là gọi bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận thế chấp).
• Tài sản thế chấp do bên thế chấp giữ. Các bên có thể thỏa thuận giao cho người thứ ba giữ tài sản thế chấp.

Theo quy định tại điều 115 Bộ luật Dân sự 2015, các tài sản trí tuệ được xếp vào “quyền tài sản”, vì thế tài sản trí tuệ cũng có thể trở thành một đối tượng để thế chấp. Nên việc thế chấp tài sản trí tuệ mang đầy đủ các đặc điểm chung của thế chấp tài sản nói chung. 

.Nghị định 21/2021/NĐ-CP quy định về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đã đề cập đến tài sản phát sinh từ quyền sở hữu trí tuệ. Cụ thể, tại điều 17 đã ghi như sau:

Chủ sở hữu quyền tài sản phát sinh từ quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ thông tin và hoạt động khoa học và công nghệ có thể sử dụng các quyền tài sản này để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Các quyền được phép sử dụng bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng, quyền sử dụng kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, quyền chuyển giao công nghệ cùng các quyền khác có giá trị tài chính hình thành từ quyền sở hữu trí tuệ và hoạt động khoa học và công nghệ.

Các tài sản trí tuệ được xếp vào “quyền tài sản”

2.2. Quy định của Nghị định 76/2018/NĐ-CP và các luật liên quan

Tài sản trí tuệ có thể trở thành tài sản đảm bảo được ghi nhận trong Điều 11 Nghị định 76/2018/NĐ-CP:

Các đối tượng sau đây được dùng làm tài sản bảo đảm cho giao dịch vay vốn để thực hiện các dự án khoa học và công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo, phát triển sản xuất, kinh doanh từ kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ:

• Quyền sở hữu, quyền sử dụng kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo quy định của pháp luật khoa học và công nghệ, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công có thể được xem là quyền tài sản nếu xác định được giá trị cụ thể. 
• Quyền sở hữu, quyền sử dụng đối tượng sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ có thể xác định được giá trị là quyền tài sản. 
• Các quyền tài sản khác phát sinh từ kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ hoặc từ đối tượng sở hữu trí tuệ, nếu được pháp luật xác định có giá trị bằng tiền.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi năm 2019) có quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời tạo khuôn khổ cho phép các quyền này được sử dụng làm tài sản đảm bảo cho vay tín dụng. 

2.3. Hạn chế và rào cản pháp lý hiện nay

Hiện nay, việc vay thế chấp bằng tài sản trí tuệ tại Việt Nam đang gặp nhiều hạn chế sau đây:

• Chưa hoàn thiện khung pháp lý: Các quy định về thế chấp tài sản trí tuệ chưa rõ ràng, thiếu chi tiết, chưa phù hợp hoàn toàn với đặc điểm của tài sản vô hình này. Khi xảy ra tranh chấp hoặc có vấn đề trong quá trình thế chấp, việc thiếu các quy định chuyên biệt làm tăng rủi ro cho các bên tham gia.
• Thủ tục xử lý lý tài sản trí tuệ được thế chấp khó khăn, kéo dài: Vì tài sản trí tuệ là tài sản vô hình không như tài sản vật chất. Bên cạnh đó, giá trị của tài sản có thể thay đổi, không ổn định, dẫn đến phát sinh nhiều rủi ro.  

3. Quy trình thế chấp tài sản trí tuệ trong hoạt động tín dụng

Trước khi tiến hành các thủ tục thế chấp, doanh nghiệp nên thực hiện các bước chuẩn bị tài chính cơ bản, bao gồm cả việc  đăng ký mở tài khoản để đảm bảo quyền lợi và tạo thuận lợi cho quá trình vay vốn.

3.1. Định giá tài sản trí tuệ

Định giá tài sản trí tuệ là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình vay vốn. Tuy nhiên, định giá tài sản này là một quá trình phức tạp, đòi hỏi phải áp dụng các phương pháp khoa học, phù hợp với từng loại hình toàn sản. Hiện nay, có 3 phương pháp định giá chính:

• Phương pháp so sánh thị trường: Phương pháp dựa trên việc so sánh tài sản trí tuệ cần định giá với các tài sản tương tự đã được giao dịch trên thị trường.
• Phương pháp chi phí: Xác định giá trị tài sản trí tuệ dựa trên chi phí để tạo ra hoặc tái tạo tài sản đó.
• Phương pháp thu nhập: Tính toán giá trị tài sản trí tuệ dựa trên thu nhập mà tài sản đó mang lại trong tương lai. 

Định giá tài sản trí tuệ là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình vay vốn

3.2. Thẩm định và thỏa thuận giá trị tài sản

Sau khi có báo cáo định giá, ngân hàng sẽ tiến hành thẩm định lại để đánh giá chính xác giá trị tài sản trí tuệ thế chấp. Từ đó, ngân hàng đưa ra thỏa thuận giá trị của tài sản làm tài sản đảm bảo. Đây cũng là căn cứ để ngân hàng quyết định mức vốn vay tương ứng và điều kiện hợp đồng tín dụng. 

3.3. Ký kết hợp đồng thế chấp và đăng ký giao dịch bảo đảm

Hai bên ký kết hợp đồng thế chấp tài sản trí tuệ theo quy định pháp luật. Hợp đồng có hiệu lực pháp lý giữa các bên kể từ khi ký kết. Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên nhận thế chấp đối với người thứ ba, hợp đồng cần được đăng ký giao dịch bảo đảm tại cơ quan đăng ký quốc gia theo Nghị định 21/2021/NĐ-CP.

Việc thế chấp tài sản trí tuệ giúp doanh nghiệp chứng minh giá trị tài sản vô hình và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tín dụng. Trong quá trình làm việc với ngân hàng, doanh nghiệp cần thực hiện đúng thủ tục  đăng ký vay vốn để được xem xét hạn mức phù hợp với giá trị tài sản trí tuệ mang đi thế chấp.

Hai bên ký kết hợp đồng thế tài sản trí tuệ theo quy định pháp luật

4. Ưu điểm và rủi ro khi sử dụng tài sản trí tuệ làm tài sản thế chấp

Sau đây là những ưu điểm và rủi ro khi sử dụng tài sản trí tuệ làm tài sản thế chấp:

4.1. Lợi ích cho doanh nghiệp và ngân hàng

Việc thế chấp tài sản trí tuệ mang lại nhiều lợi ích đáng kể cho cả doanh nghiệp lẫn ngân hàng.

Đối với doanh nghiệp:

• Hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành công nghệ, sáng tạo dễ dàng tiếp cận nguồn vốn.
• Tăng khả năng huy động vốn từ giá trị vô hình như sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền phần mềm, từ đó thúc đẩy nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo.
• Giúp doanh nghiệp gia tăng năng lực cạnh tranh thông qua việc khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ, tạo đòn bẩy để mở rộng thị trường trong và ngoài nước.
• Tạo cơ hội định giá và khai thác tài sản vô hình, nâng cao giá trị tổng thể của doanh nghiệp. 

Đối với ngân hàng:

• Tài sản trí tuệ mở rộng danh mục tài sản thế chấp, đa dạng hóa danh mục cho vay.
• Tăng khả năng cấp vốn cho các lĩnh vực sáng tạo, đổi mới công nghệ.
• Phát triển các sản phẩm tài chính mới dựa trên tài sản trí tuệ, bao gồm bảo hiểm, bảo lãnh tín dụng gắn với quyền sở hữu trí tuệ. 

Thế chấp tài sản trí tuệ hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ

4.2. Rủi ro về định giá và tính ổn định của tài sản trí tuệ

Tuy có nhiều lợi ích, việc sử dụng tài sản trí tuệ làm tài sản thế chấp cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt về phần định giá và tính ổn định:

• Thiếu dữ liệu thị trường: Thị trường mua bán, chuyển nhượng tài sản trí tuệ còn ít thông tin, gây khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp định giá dựa trên thị trường.
• Không có tính ổn định: Giá trị tài sản trí tuệ thường gắn liền với khả năng tạo ra lợi nhuận trong tương lai. Tuy nhiên, giá trị có thể thay đổi do nhiều yếu tố như sự cạnh tranh, thay đổi công nghệ, biến động thị trường, dẫn đến rủi ro về giá hoặc định giá sai lệch. 

4.3. Rủi ro pháp lý và tranh chấp

Các vấn đề pháp lý và tranh chấp liên quan đến tài sản trí tuệ trong giao dịch thế chấp cũng là một thách thức. Bên cạnh khung pháp lý chưa được hoàn thiện cùng thủ tục xử lý kéo dài đã được đề cập ở trên thì việc xử lý tài sản thế chấp trong trường hợp vi phạm nghĩa vụ trả nợ là rất khó do giá trị vô hình của tài sản, rủi ro biến mất giá trị do hết hạn bảo hộ, khiếu kiện pháp lý. 

Dễ xảy ra tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản trí tuệ

5. Dịch vụ thẩm định và hỗ trợ vay vốn thế chấp tài sản trí tuệ

Các dịch vụ thẩm định, hỗ trợ vay vốn thế chấp tài sản trí tuệ giúp doanh nghiệp, ngân hàng triển khai hiệu quả các giao dịch vay vốn thế chấp bằng tài sản trí tuệ: 

5.1. Tiêu chí lựa chọn đơn vị thẩm định và tư vấn

Đơn vị thẩm định tài sản trí tuệ cần có chuyên môn sâu về luật sở hữu trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn trong việc đánh giá các loại tài sản vô hình như bằng sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền phần mềm. Ngoài ra, sự hiểu biết về thị trường tài chính, quy trình tín dụng ngân hàng cũng là tiêu chí để đơn vị tư vấn đưa ra các đánh giá chính xác, phù hợp với yêu cầu tổ chức tín dụng. 

5.2. So sánh dịch vụ thẩm định tài sản trí tuệ phổ biến tại Việt Nam

Hiện nay, dịch vụ thẩm định tài sản trí tuệ tại Việt Nam chủ yếu do các công ty luật có chuyên gia am hiểu về sở hữu trí tuệ và các công ty thẩm định giá hoạt động độc lập. Mỗi đơn vị sở hữu những thế mạnh riêng biệt về chi phí dịch vụ, quy trình thực hiện, phạm vi hỗ trợ, đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp từ nhỏ đến lớn. 

Mỗi đơn vị sở hữu những thế mạnh riêng biệt

5.3. Hướng dẫn liên hệ và quy trình hợp tác

Khi có nhu cầu sử dụng dịch vụ thẩm định tài sản trí tuệ, doanh nghiệp nên liên hệ với đơn vị thẩm định qua kênh chính thức như website, email hoặc số hotline. Quy trình hợp tác diễn ra như sau:

• Đơn vị thẩm định xác định tổng quan về tài sản trí tuệ.
• Chuyên gia thẩm định tiến hành lập kế hoạch thẩm định giá chi tiết, bao gồm phạm vi công việc, phương pháp, nguồn thông tin sử dụng, chi phí dự kiến.
• Chuyên gia tiếp tục khảo sát tài sản, thu thập các thông tin cần thiết từ nhiều nguồn khác nhau, tiến hành phân tích để định danh các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị tài sản.
• Chuyên gia sử dụng các phương pháp thẩm định đã được lựa chọn để tính toán, xác định giá trị của tài sản. 
• Đơn vị thẩm định hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan để đăng ký giao dịch, ký kết hợp đồng thế chấp và hoàn thiện hồ sơ tín dụng phục vụ giải ngân vay vốn.

Bài viết trên đây đã cung cấp thông tin liên quan đến quy trình, giải pháp vay vốn thế chấp tài sản trí tuệ. Hình thức vay này được xem là một giải pháp tài chính tiềm năng, giúp doanh nghiệp khai thác giá trị từ tài sản vô hình để tiếp cận nguồn vốn vay. Nếu bạn đang có nhu cầu vay vốn hãy liên hệ đến MSB thông qua trang web, hotline tổng đài 1800 6260 hoặc điểm giao dịch gần nhất để được hỗ trợ nhé!

Chia sẻ: