Thanh toán quốc tế là gì? Khái niệm, vai trò & phương thức

Thanh toán quốc tế là gì? Có vai trò như thế nào trong hoạt động kinh doanh toàn cầu và các phương thức thanh toán phổ biến. Cùng tìm hiểu chi tiết.

Thanh toán quốc tế là gì? Đây chắc hẳn là câu hỏi của nhiều doanh nghiệp khi muốn mở rộng hoạt động kinh doanh toàn cầu. Vậy thanh toán quốc tế đóng vai trò như thế nào? Có những phương thức thanh toán phổ biến nào? Hãy cùng MSB đi tìm câu trả lời trong bài viết dưới đây đồng thời biết thêm quy định pháp lý, điều kiện và quy trình thực hiện của hình thức này nhé!

1. Thanh toán quốc tế là gì?

Thanh toán quốc tế đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh trên toàn thế giới. Vậy thanh toán quốc tế là gì? 

1.1. Khái niệm và vai trò của thanh toán quốc tế

Thanh toán quốc tế là quá trình chuyển giao giá trị dưới dạng tiền tệ hoặc công cụ thanh toán giữa các bên ở những quốc gia khác nhau, được thực hiện nhằm hoàn thành nghĩa vụ tài chính phát sinh từ các giao dịch thương mại, dịch vụ, hoạt động kinh tế quốc tế. Bên cạnh chuyển tiền, thanh toán quốc tế còn sử dụng các phương thức thanh toán khác như tín dụng chứng từ, nhờ thu,…

Vai trò của thanh toán quốc tế được thể hiện trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa hiện nay như sau:

• Cầu nối tài chính: Kết nối các thị trường tài chính khác nhau trên thế giới. Nhờ đó, dòng vốn, hàng hóa, dịch vụ được lưu thông hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi để các quốc gia mở rộng giao thương, hợp tác kinh tế.
• Thúc đẩy phát triển thương mại toàn cầu: Giảm bớt rào cản liên quan đến chuyển qua biên giới, cung cấp đa dạng phương thức thanh toán, phù hợp với nhu cầu của từng bên tham gia giao dịch.
• Tác động đến hệ thống ngân hàng: Ngân hàng đóng vai trò quản lý rủi ro liên quan đến biến động tỷ giá, tín dụng, gian lận tài chính. Đồng thời, ngân hàng còn cung cấp các dịch vụ tư vấn, xử lý hồ sơ, chứng từ thanh toán phù hợp với quy định pháp luật.
• Góp phần tạo dựng lòng tin giữa các đối tác quốc tế: Áp dụng các phương thức thanh toán an toàn, chính xác, minh bạch như thanh toán tín dụng chứng từ (L/C), nhờ thu (D/A. D/P),.. 

Thanh toán quốc tế là quá trình chuyển giao giá trị dưới dạng tiền tệ

1.2. Định nghĩa theo Pháp luật Việt Nam và quốc tế

Theo Pháp luật Việt Nam, cụ thể Nghị định số 101/2012/NĐ-CP, thanh toán quốc tế là giao dịch thanh toán có ít nhất một bên là tổ chức hoặc cá nhân có tài khoản thanh toán ngoài lãnh thổ Việt Nam. Việc thanh toán phải tuân thủ các quy định quản lý ngoại hối của Nhà Nước cùng các tập quán quốc tế được áp dụng phổ biến trong giao dịch quốc tế. 

2. Vai trò của thanh toán quốc tế trong kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh hoạt động mua bán, đầu tư và hợp tác kinh tế ngày càng phát triển mạnh mẽ, thanh toán quốc tế là cầu nối cho sự phát triển thương mại, tài chính quốc tế:

2.1. Ý nghĩa kết nối thị trường, thúc đẩy thương mại quốc tế

Thanh toán quốc tế đóng vai trò kết nối các thị trường tài chính với nhau, tạo điều kiện cho dòng vốn, hàng hóa được lưu thông một cách thuận lợi trong phạm vi toàn cầu. Các doanh nghiệp tại nhiều quốc gia dễ dàng thực hiện các giao dịch xuất nhập khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt là vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (FDI). 

Nhờ phương thức thanh toán đa dạng, an toàn, doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, nâng cao tính minh bạch, tin cậy trong giao dịch quốc tế. Từ đó, thanh toán quốc tế giúp mở rộng thị trường cho doanh nghiệp, tối ưu hóa hoạt động kinh doanh cũng như nâng cao khả năng cạnh tranh trên trường quốc tế. 

Thanh toán quốc tế đóng vai trò kết nối các thị trường tài chính với nhau

2.2. Tác động tới doanh nghiệp, ngân hàng, tài chính

Thanh toán quốc tế có ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động của doanh nghiệp, ngân hàng và hệ thống tài chính nói chung. Đối với doanh nghiệp, thanh toán quốc tế là công cụ không thể thiết để thực hiện các giao dịch mua bán xuyên biên giới, tiếp cận nguồn hàng phong phú, mở rộng thị trường. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với các thách thức khác như biến động tỷ giá, chi phí giao dịch, tuân thủ các quy định pháp lý khác nhau giữa các quốc gia.

Còn ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ tài chính nói chung, thanh toán quốc tế sẽ xây dựng mạng lưới kết nối với các ngân hàng cùng tổ chức tài chính trên toàn cầu. Qua đó cung cấp dịch vụ hỗ trợ thanh toán, tài trợ thương mại, quản lý rủi ro cho ngân hàng. Ngoài ra, ngân hàng sẽ đóng vai trò kiểm duyệt hồ sơ, chứng từ, phòng chống gian lận, rửa tiền để đảm bảo tính minh bạch trong giao dịch. Ngân hàng cũng hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xử lý rủi ro tỷ giá thông qua sản phẩm bảo hiểm, phát sinh tài chính,…

3. Các phương thức thanh toán quốc tế phổ biến

Các phương thức thanh toán quốc tế là gì dưới đây sẽ được sử dụng tùy theo tính chất giao dịch, mức độ tin cậy giữa các bên và quy định pháp luật:

3.1. Chuyển tiền trực tiếp (T/T)

Chuyển tiền trực tiếp (T/T) dành cho các giao dịch đơn giản, giá trị nhỏ hoặc giữa các đối tác tin cậy. Người mua sẽ chuyển tiếp qua ngân hàng, dịch vụ chuyển tiền quốc tế như Western Union, SWIFT, sau đó tiền được chuyển vào tài khoản người bán ở nước ngoài. Ưu điểm của phương thức này là nhanh chóng, tiện lợi nhưng người dùng cần lưu ý các chi phí liên quan như phí chuyển tiền, tỷ giá hối đoái, đồng thời sẽ có rủi ro nếu bên mua hoặc bên bán không thực hiện nghĩa vụ thanh toán đúng hạn. 

3.2. Thanh toán tín dụng chứng từ (L/C)

Thanh toán tín dụng chứng từ (L/C) được xem là phương thức an toàn nhất trong thương mại quốc tế. Ngân hàng của người mua cam kết thanh toán cho người bán khi người bán xuất trình đầy đủ chứng từ hợp lệ theo điều kiện đã thỏa thuận trong thư tín dụng. Phương thức đảm bảo quyền lợi cho cả hai bên, giảm thiểu rủi ro không thanh toán, nhất là trong các giao dịch có giá trị lớn, độ tin cậy chưa cao. 

Thanh toán tín dụng chứng từ (L/C) được xem là phương thức an toàn nhất trong thương mại quốc tế.

3.3. Phương thức nhờ thu (D/A, D/P)

Phương thức nhờ thu (D/A, D/P) là hình thức trung gian giữa chuyển tiền trực tiếp và tín dụng chứng từ. Trong đó, người bán ủy quyền cho ngân hàng thu tiền từ người mua theo điều kiện chấp nhận thanh toán sau (D/A) hoặc thanh toán ngay (D/P). Phương thức phù hợp với các đối tác đã có mức độ tin cậy nhất định, kiểm soát chứng từ hàng hóa, giảm rủi ro thanh toán.

3.4. Thanh toán ghi sổ – đặc điểm, lưu ý

Thanh toán ghi sổ là phương thức thanh toán dựa trên ghi nhận nợ mà không yêu cầu thanh toán ngay lập tức. Phương thức ít được sử dụng trong thương mại quốc tế vì tính rủi ro thanh toán cao, thường áp dụng trong các giao dịch phi thương mại, giao dịch giữa các bên có quan hệ lâu dài cùng độ tín nhiệm cao. 

3.5. Phương thức mới/thanh toán điện tử quốc tế

Thanh toán điện tử quốc tế là xu hướng phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên số hiện nay với hệ thống thanh toán qua mạng như SWIFT, PayPal, Visa, MasterCard, ví điện tử MoMo, Zalopay tại Việt Nam. Công nghệ blockchain, fintech cũng ngày càng được ứng dụng để nâng cao tính an toàn, minh bạch, giảm thiểu chi phí giao dịch. Thanh toán điện tử giúp các doanh nghiệp, cá nhân thực hiện giao dịch nhanh chóng, tiện lợi, bảo mật hơn, đồng thời góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành tài chính. 

Thanh toán điện tử quốc tế là xu hướng phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên số

4. Quy định pháp lý & điều kiện thanh toán quốc tế

Quy định pháp lý và điều kiện quốc tế đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo các giao dịch quốc tế diễn ra theo đúng khuôn khổ luật pháp của quốc gia, chuẩn mực quốc tế. 

4.1. Quản lý ngoại hối, áp dụng tập quán quốc tế

Theo Nghị định số 52/2024/NĐ-CP của Chính Phủ Việt Nam có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, hoạt động thanh toán quốc tế phải tuân thủ chặt chẽ quy định về quản lý ngoại hối, bảo vệ dữ liệu người dùng, an ninh mạng, quản lý thuế, phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, các điều ước Quốc tế mà Việt Nam tham gia. 

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đóng vai trò quản lý hệ thống thanh toán quốc tế. Các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép tham gia hệ thống thanh toán quốc tế nếu đáp ứng đủ điều kiện của Nghị định này. 

Ngoài ra, trong trường hợp Pháp luật Việt Nam chưa quy định cụ thể thì sẽ áp dụng các tập quán thương mại quốc tế phổ biến, nhằm đảm bảo tính thống nhất, minh bạch trong thanh toán quốc tế. Việc áp dụng tập quán phải phù hợp và không trái với nguyên tắc cơ bản của Pháp luật Việt Nam, hạn chế rủi ro, tranh chấp phát sinh trong giao dịch quốc tế. 

4.2. Tiền tệ, thời gian, địa điểm và phương thức

Việc lựa chọn tiền tệ thanh toán trong giao dịch quốc tế được thỏa thuận giữa các bên, thường sử dụng các loại tiền tệ tự do chuyển đổi như USD, EUR, JPY hoặc những đồng tiền khác. Khi thực hiện thanh toán, việc xác định thanh toán là rất quan trọng nhằm đảm bảo đúng hạn. Thời điểm thanh toán được ghi rõ ràng trong hợp đồng, các thỏa thuận tín dụng, có thể ngay sau khi nhận hàng hay sau một khoảng thời gian nhất định sau khi xuất chứng từ.

Địa điểm thanh toán thường diễn tại ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán có liên quan, trong phạm vi lãnh thổ quốc gia theo thỏa thuận giữa các bên. Các phương thức thanh toán đa dạng bao gồm chuyển tiền điện tử, sử dụng tín dụng chứng từ, nhờ thu, ghi sổ. Các phương thức đều phải thực hiện theo đúng quy trình, thủ tục cụ thể, đảm bảo quyền, nghĩa vụ cho các bên tham gia. 

Việc lựa chọn tiền tệ thanh toán trong giao dịch quốc tế được thỏa thuận giữa các bên

5. Quy trình thực hiện thanh toán quốc tế cho doanh nghiệp Việt

Sau khi đã tìm hiểu thanh toán quốc tế là gì thì việc thực hiện hình thức này là một quá trình phức tạp, đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ chặt chẽ quy trình cũng như chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ cần thiết.

5.1. Các bước thực hiện nghiệp vụ thanh toán

Quy trình thanh toán quốc tế được chia thành các bước sau:

• Bước 1: Ký kết hợp đồng thương mại, doanh nghiệp Việt và đối tác nước ngoài thống nhất các điều khoản giao dịch, trong đó quy định rõ phương thức, thời gian, tiền tệ thanh toán.
• Bước 2: Lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp, phụ thuộc vào độ uy tín của các bên cùng quy mô giao dịch. 
• Bước 3: Chuẩn bị, kiểm tra hồ sơ, chứng từ giao dịch, bao gồm hợp đồng thương mại, hóa đơn thương mại, vận đơn, giấy chứng nhận xuất xứ, giấy phép liên quan,…
• Bước 4: Nộp chứng từ cho ngân hàng, người bán sẽ gửi chứng từ đến ngân hàng thông qua kênh ngân hàng phù hợp để yêu cầu thanh toán hoặc nhờ thu.
• Bước 5: Ngân hàng sẽ kiểm tra sự hợp lệ của chứng từ trước khi thực hiện thanh toán cho người bán, thu tiền từ người mua.
• Bước 6: Sau khi chứng từ được chấp thuận, ngân hàng sẽ thực hiện các bước chuyển tiền theo thỏa thuận, đảm bảo đúng thời gian, địa điểm và số tiền trong hợp đồng.
• Bước 7: Hai bên xác nhận hoàn tất nghĩa vụ thanh toán, kiểm tra đối chiếu báo cáo, lưu trữ hồ sơ theo quy định. 

5.2. Hồ sơ, chứng từ, kiểm tra phòng ngừa gian lận

Việc chuẩn bị hồ sơ chứng từ đầy đủ, chính xác sẽ hỗ trợ việc thanh toán quốc tế thành công, phòng ngừa gian lận. Các chứng từ thường bao gồm:

• Hợp đồng thương mại: Là căn cứ pháp lý quan trọng trong mọi giao dịch.
• Hóa đơn thương mại: Chứng minh giá trị hàng hóa, số lượng và các điều kiện thanh toán.
• Vận đơn: Là chứng từ vận chuyển, thể hiện quyền sở hữu hàng hóa.
• Chứng nhận xuất xứ: Cần thiết cho việc hưởng ưu đãi thuế quan hoặc chứng minh xuất xứ hàng hóa.
• Giấy phép nhập khẩu, khai báo hải quan và các giấy tờ khác tùy theo ngân hàng, quy định pháp luật.

Ngân hàng và các tổ chức trung gian trong thanh toán quốc tế sẽ thực hiện việc kiểm tra chặt chẽ bộ chứng từ để phòng ngừa gian lận, sai sót. Ngân hàng sẽ kiểm tra tính đồng nhất của các chứng từ, xác minh nguồn gốc hàng hóa, các điều kiện thanh toán trong hợp đồng tuân thủ đúng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam cần phối hợp với ngân hàng, các cơ quan liên quan để rà soát các yếu tố rủi ro như biến động tỷ giá. 

Việc chuẩn bị hồ sơ chứng từ đầy đủ, chính xác sẽ hỗ trợ việc thanh toán quốc tế thành công

Bài viết trên đây đã giải đáp chi tiết câu hỏi “Thanh toán quốc tế là gì”. Việc lựa chọn đúng phương thức thanh toán và hiểu rõ các quy định pháp lý sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, tối ưu hóa chi phí cũng như tăng lợi thế cạnh tranh. Nếu bạn đang có nhu cầu sử dụng hình thức thanh toán quốc tế hãy liên hệ đến MSB thông qua trang web, hotline tổng đài 1900 6083 hoặc điểm giao dịch gần nhất để được hỗ trợ nhé!

Chia sẻ: