Diễn biến của thị trường ngoại hối đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan quản lý, thành viên thị trường và dư luận. Ổn định thị trường tiền tệ và ngoại hối cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác 6 tháng cuối năm được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) hạ quyết tâm thực hiện tại Hội nghị ngành vừa diễn ra tại Hà Nội.
Tại Hội nghị này, các ngân hàng thương mại (NHTM) nhà nước và NHTM cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) đã chủ động đề xuất và thống nhất cao việc điều chỉnh giảm lãi suất ngoại tệ. Theo đó, lãi suất huy động bằng USD không quá 1,5%/năm, lãi suất cho vay bằng USD không quá 3%/năm và bắt đầu thực hiện từ ngày 1/6 nhằm giảm tỷ lệ tiền gửi bằng đồng USD tại hệ thống ngân hàng.
Về phía NHNN, ngay từ đầu tháng 6/2009, Thanh tra NHNN đã tăng cường kiểm tra, thanh tra trên diện rộng hoạt động kinh doanh ngoại hối tại các NHTM, nhằm giải quyết tình trạng các doanh nghiệp (DN) găm giữ ngoại tệ, không bán lại cho các NHTM, sử dụng ngoại tệ thế chấp để vay VND...
Dư luận đánh giá, những động thái trên đã “điểm trúng” những nguyên nhân chính dẫn đến biến động, đảo chiều khó lường của thị trường ngoại hối thời gian qua. Theo các chuyên gia phân tích của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), có 2 nguyên nhân chính dẫn tới những diễn biến phức tạp của tỷ giá USD/VND trong năm 2008.
Thứ nhất, sự tham gia của các dòng tiền “nóng” của đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) trong quý I/2008 đã khiến cung ngoại tệ dư thừa, góp phần đẩy tỷ giá USD/VND liên tục giảm. Sau đó, chính sự tháo lui của dòng tiền này khỏi Việt Nam trong các tháng 5, 6, 10 và 11 đã tạo sức ép lên nguồn ngoại tệ, đẩy tỷ giá tăng đột biến.
Nguyên nhân thứ hai và xuyên suốt những biến động tỷ giá chính là tâm lý đầu cơ găm giữ ngoại tệ trong DN và dân cư. Do dự đoán tỷ giá USD/VND sẽ giảm nên DN xuất khẩu vay ngoại tệ chuyển đổi ra VND phục vụ sản xuất - kinh doanh và DN nhập khẩu chủ yếu vay ngoại tệ thanh toán hàng nhập thay vì mua ngoại tệ, càng làm thị trường ngoại hối dư thừa ngoại tệ.
Sang năm 2009, tỷ giá USD/VND tiếp tục đà tăng trong 4 tháng đầu năm, đặc biệt sau khi NHNN thực hiện nới rộng biên độ tỷ giá lên +/-5% và hoạt động đầu cơ, găm giữ ngoại tệ được xem là yếu tố chính khiến tỷ giá USD/VND tăng mạnh.
Lượng ngoại tệ vào Việt Nam không được cung ứng ra thị trường đáp ứng các nhu cầu thanh toán, mà tập trung trên tài khoản tiền gửi chờ tỷ giá lên, còn DN chuyển sang vay VND để mua ngoại tệ trả nợ vay trước hạn; đặc biệt, khi chương trình hỗ trợ lãi suất góp phần thu hẹp chênh lệch lãi suất VND và lãi suất USD, người dân chuyển từ tiền gửi VND sang tiền gửi ngoại tệ. Số dư tiền gửi ngoại tệ trong ngân hàng vào cuối tháng 4/2009 tăng 4,52% so với cuối năm 2008, trong khi đó số dư tiền vay ngoại tệ giảm 1,6% tương ứng.
Theo Phó tổng giám đốc một NHTM tại Hà Nội, để giải toả được tâm lý găm giữ ngoại tệ của DN và người dân, ngoài việc đảm bảo chênh lệch hợp lý giữa lãi suất VND với USD, chấn chỉnh thị trường thì cần xem xét yếu tố vĩ mô.
Đó là phải đảm bảo tỷ lệ lạm phát ở mức ổn định, người dân thấy đồng nội tệ được giữ giá phù hợp; chính sách về ngoại hối cần được thực hiện theo lộ trình, không có những cú “sốc”. Đồng thời, phải sẵn sàng đáp ứng nhu cầu ngoại tệ của DN, bởi khi khó mua ngoại tệ phục vụ nhu cầu thanh toán thì DN sẽ chọn cách găm giữ để khi cần là có ngay.
Các chuyên gia phân tích cho rằng, xét trên những cân đối lớn của nền kinh tế như cán cân thương mại, cán cân thanh toán, thì năm 2009 tốt hơn rất nhiều so với năm 2008 với mức thâm hụt cán cân thanh toán chỉ ở mức khoảng 1 tỷ USD. Việt Nam hoàn toàn có đủ nguồn ngoại tệ đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, có thể kiểm soát và ổn định thị trường ngoại hối.
Hơn nữa, trong năm 2009, vấn đề về tỷ giá USD/VND và tính thanh khoản của thị trường ngoại hối không còn bất ngờ với cơ quan quản lý và các thành viên thị trường nữa, thậm chí được coi là vấn đề trọng tâm hàng đầu trong công tác điều hành của NHNN và Chính phủ; có thể ước đoán được các biến động bất thường về dòng ngoại tệ ra - vào nền kinh tế.
